Η επικοινωνία στο 1ο έτος της ζωής.
Ο πρώτος χρόνος ζωής του παιδιού είναι μια περίοδος ραγδαίας ανάπτυξης όσον αφορά την επικοινωνία. Η επικοινωνία είναι κάτι παραπάνω από ανάπτυξη δεξιοτήτων ομιλίας. Είναι η διαδικασία, μέσω της οποίας οι άνθρωποι μεταδίδουν και ανταλλάζουν πληροφορίες, γνώσεις, ανάγκες, επιθυμίες και ιδέες και κατακτάται μέσω της κοινωνικής αλληλεπίδρασης με τους άλλους ανθρώπους. Έτσι και το μωρό, από τη στιγμή που γεννιέται, έχει ήδη την ικανότητα να επικοινωνεί. Μπορεί να μη χρησιμοποιεί λέξεις, όμως εκφράζει ανάγκες, συναισθήματα και επιθυμίες μέσα από το κλάμα, το βλέμμα, τις εκφράσεις και τις κινήσεις του σώματος. Η επικοινωνία δεν είναι μόνο ο λόγος. Είναι η σύνδεση, η αλληλεπίδραση, η σχέση που χτίζεται ανάμεσα στο γονέα και το παιδί.
Κατά τον πρώτο χρόνο, το μωρό σας μαθαίνει ότι ο κόσμος είναι ασφαλής όταν οι ανάγκες του βρίσκουν ανταπόκριση. Μαθαίνει ότι η φωνή σας το καθησυχάζει, το βλέμμα σας το προσέχει, η παρουσία σας έχει σημασία. Η επικοινωνία στο πρώτο έτος δεν είναι απλώς προετοιμασία για τον λόγο, αλλά αποτελεί το θεμέλιο της εμπιστοσύνης, της συναισθηματικής ασφάλειας και της σχέσης που θα σας συνοδεύει για μια ζωή.
Πως εξελίσσεται η επικοινωνία μήνα – μήνα
0 – 3 μηνών: Κλάμα και πρώτο χαμόγελο
Στην αρχή, το μωρό επικοινωνεί κυρίως μέσω του κλάματος. Κλαίει όταν πεινάει, όταν πονάει, όταν είναι κουρασμένο ή όταν χρειάζεται αγκαλιά. Γύρω στους 2 μήνες εμφανίζεται το πρώτο κοινωνικό χαμόγελο, μια από τις πιο συγκινητικές στιγμές για τους γονείς. Το μωρό αρχίζει να σας κοιτά στα μάτια και να στρέφει το κεφάλι του προς τη φωνή σας.
3 – 6 μηνών: ‘Ήχοι, παιχνίδι και μίμηση
Η επικοινωνία γίνεται πιο κοινωνική και διαδραστική. Σε αυτή τη φάση ξεκινά το «μουρμούρισμα» και τα πρώτα βαβίσματα. Το μωρό χαμογελά αυθόρμητα, απολαμβάνει το παιχνίδι μαζί σας, εκφέρει ήχους για να τραβήξει την προσοχή σας, μιμείται εκφράσεις του προσώπου σας και διαμαρτύρεται όταν σταματά η αλληλεπίδραση.
6 – 9 μηνών: Μπαμπάλισμα και ανταπόκριση
Το μωρό αρχίζει να επαναλαμβάνει συλλαβές όπως «μπα-μπα» και «ντα-ντα». Αναγνωρίζει οικεία πρόσωπα, ανταποκρίνεται στο όνομά του και καταλαβαίνει απλές λέξεις όπως «όχι». Παρατηρεί τα συναισθήματά σας και συχνά τα «αντιγράφει». Το παιχνίδι μπροστά στον καθρέφτη μπορεί να του είναι ιδιαίτερα αγαπητό.
9 – 12 μηνών: Χειρονομίες και πρώτες λέξεις
Το μωρό αναγνωρίζει απόλυτα το «οικείο» από το «άγνωστο». Αρχίζει να φοβάται άγνωστα πρόσωπα και έχει επιλέξει αγαπημένο παιχνίδι. Δείχνει με το δάχτυλο του αντικείμενα που του κεντρίζουν το ενδιαφέρον, χαιρετάει και φέρνει παιχνίδια για να σας τα δείξει. Προς το τέλος του πρώτου έτους, εμφανίζονται και οι πρώτες λέξεις με νόημα, όπως «μαμά» και «μπαμπά». Το παιδί κατανοεί πολύ περισσότερα από όσα μπορεί να εκφράσει.
Το κλάμα: Η πρώτη γλώσσα του μωρού
Το κλάμα αποτελεί μια θεμελιώδη, μη λεκτική μορφή επικοινωνίας, λειτουργώντας ως σήμα κινδύνου ή ανάγκης για υποστήριξη, ενισχύοντας τη σύνδεση μεταξύ των ανθρώπων. Το κλάμα είναι έμφυτο στα μωρά για την επιβίωση και αποτελεί τον βασικό τρόπο επικοινωνίας στο ξεκίνημα της ζωής. Δεν είναι ιδιοτροπία, ούτε χειρισμός αλλά ο πρωταρχικός τρόπος επικοινωνίας του μωρού για την κάλυψη βασικών αναγκών. Με το κλάμα το μωρό, δηλώνει ότι πεινάει, εκφράζει τη δυσφορία του, αναζητά την ασφάλεια του γονέα ή ακόμα και εκτονώνει υπερένταση. Οι γονείς μαθαίνουν σταδιακά να αναγνωρίζουν τα «σήματα» του μωρού τους.
Πώς μπορείτε να ενισχύσετε την επικοινωνία
Μιλήστε στο μωρό σας με ήρεμο τόνο.
Κρατήστε βλεμματική επαφή.
Μιμηθείτε τους ήχους και τις εκφράσεις του.
Περιγράψτε αυτό που κάνετε στην καθημερινότητα.
Δώστε χρόνο για «απάντηση» ακόμη κι αν δεν υπάρχουν λέξεις.
Η επικοινωνία χτίζεται μέσα από μικρές καθημερινές στιγμές: ένα χαμόγελο, μια αγκαλιά, ένα παιχνίδι.